Um leitina

Hugvísindasvið Háskóla Íslands í samstarfi við RÚV leitar eftir hugmyndum um fegurstu orð íslenskrar tungu.

Tilgangur:

  • að safna tillögum almennings um fegurstu orð tungumálsins, ásamt röksemdum fyrir vali hvers og eins
  • að skapa víðtæka umhugsun og umræðu, í gamni og alvöru, um íslenska tungu og eiginleika hennar
  • að efla vitund um eðli, notkun, virkni og veruleika tungumálsins sem við hrærumst í – og um fegurð þess og mikilvægi í ýmsum skilningi og ýmsu samhengi
  • að minna á stöðu íslenskunnar sem er mál meðal annarra mála, bæði í alþjóðasamhengi en einnig á Íslandi, þar sem fjöldi fólks á sér annað móðurmál, m.a. íslenskt táknmál.

Tungumálið er oft sagt vera samskiptamiðill, en það er um leið mikilvægur hluti af okkur sjálfum, lykilþáttur í hugarheimi hvers og eins, hluti af umhverfi okkar og lífsmynstri.

Gildi orða: Orðin hafa mismunandi gildi og okkur getur líka þótt misjafnlega vænt um þau. Stundum er það hljómur orðanna sem skiptir máli, stundum samband þeirra við umheiminn og annað fólk, stundum hugsanir eða minningar sem þau vekja. Orð geta líka verið okkur mikilvæg vegna notkunar í ákveðnum ritverkum eða í mæltu máli. Þau geta minnt á sögulegar stundir í lífi einstaklinga eða hópa, haft sérstakan merkingarþunga eða leikrænt gildi.

Orðasöfnun þessi er í senn leikur og könnun. Veittar verða viðurkenningar fyrir þær tillögur sem dómnefnd þykja skara fram úr – og er þá horft í senn til orðanna sjálfra og þeirra ástæðna sem gefnar eru fyrir vali þeirra. Þátttakendum verður skipt í þrjá aldurshópa: þá sem fæddir eru eftir ársbyrjun 1998, þá sem fæddir eru á árabilinu 1988 til 1997, og þá sem verða 26 ára eða eldri á árinu 2013. Hver þátttakandi getur einungis lagt fram eina tillögu. Stefnt er að því að gefa úrval orðanna út á bók, ásamt umsögnunum sem fylgja þeim.

Fegursta orðið: Aldrei getur orðið fræðilega rétt niðurstaða í „samkeppni“ sem þessari, enda er þetta öðrum þræði leikur og skemmtan, en líka könnun á veigamiklum þáttum í tengslum okkar við tungumálið. Mikilvægt er að sem flestir taki þátt: börn, unglingar og fullorðnir; karlar og konur; fólk úr þéttbýli jafnt sem dreifbýli; fólk með mismunandi nám, störf og lífsreynslu að baki; útlendingar eða fólk af erlendu bergi brotið sem lært hefur íslensku sem annað mál; Íslendingar sem búa erlendis, eru tvítyngdir eða hafa lengi verið í nánum tengslum við önnur mál jafnt sem íslensku.

Öll orð koma til greina: smáorð, upphrópanir, lýsingarorð, sagnorð, nafnorð, nýyrði, slangurorð, tökuorð, töfraorð o.s.frv. Ástæður fyrir vali orða geta verið af ýmsu tagi, allt frá hlutlægum rökstuðningi yfir í tilfinningalegar og persónulegar skýringar, og vísa má til mikilvægrar stöðu orðsins í einhverju samhengi. Ástæðan getur rúmast í einni línu en má vera lengri. Hugvísindasvið áskilur sér rétt til að birta orð og ástæður fyrir vali þeirra, en nöfn þátttakenda verða einungis birt að fengnu leyfi frá þeim.

Lokadagur til að skila tillögum: 22. október 2013. Hentugast er að skila tillögum á heimasíðu söfnunarinnar: fegurstaordid.hi.is, en einnig má senda þær í bréfi til Hugvísindasviðs Háskóla Íslands, Aðalbyggingu, 101 Reykjavík (merkt „Fegursta orðið“). Orðanefnd velur nokkur orð og ástæður úr innsendum tillögum í öllum aldursflokkum og gefst almenningi síðan kostur á að greiða atkvæði um þær tillögur.

Viðurkenningar. Einn þátttakandi í hverjum flokki hlýtur í verðlaun ferð fyrir tvo innanlands og hótelgistingu í tvær nætur. Einnig verða veitt þrenn vegleg bókaverðlaun í hverjum flokki.

Orðasöfnunin er unnin í samstarfi við RÚV. Í nefndinni sem skipuleggur söfnunina Fegursta orðið, fjallar um innsendar tillögur og velur þær sem kosið verður um, sitja: Anna Sigríður Þráinsdóttir, Ástráður Eysteinsson (formaður), Höskuldur Þráinsson, Jón Hilmar Jónsson, Oddný G. Sverrisdóttir, Rúnar Helgi Vignisson og Sigríður Sigurjónsdóttir. Með nefndinni starfar Guðmundur Hörður Guðmundsson, vef- og kynningarstjóri Hugvísindasviðs.

HI_HUGVS_horiz